*रमजानचे पवित्र रोजे आणि मनःशांती* *-----उपसंपादक, नूरजहाँ शेख*

 उपसंपादक - नूरजहाँ शेख

टाइम्स 45 न्युज मराठी

इस्लाम धर्मातील रमजान महिना हा अत्यंत पवित्र, पुण्याईचा आणि आत्मशुद्धीचा महिना मानला जातो. या महिन्यात ठेवले जाणारे रोजे (उपवास) हे केवळ अन्न-पाण्याचा त्याग नसून संपूर्ण जीवनशैली शुद्ध करणारी एक आध्यात्मिक साधना आहे. रमजान माणसाला बाह्य आचरणाबरोबरच अंतःकरण शुद्ध करण्याची संधी देतो. म्हणूनच रमजान आणि मनःशांती यांचा अतूट संबंध आहे.

रमजान हा तो महिना आहे ज्यात पवित्र कुरआन अवतरले. त्यामुळे हा महिना इबादत, कुरआन पठण, नमाज, दुआ आणि अल्लाहची आठवण यासाठी विशेष मानला जातो. रोजा म्हणजे फक्त भूक आणि तहान सहन करणे नाही; तर डोळे, कान, जीभ, हात आणि मन यांनाही वाईट गोष्टींपासून दूर ठेवणे होय.

वाईट विचार, खोटे बोलणे, चुगली करणे, राग धरणे, मत्सर करणे यापासून स्वतःला जपणे हाच खरा रोजा आहे. अशा प्रकारे रोजा माणसाच्या स्वभावात सकारात्मक बदल घडवतो.

रोजा आपल्याला संयम शिकवतो. सकाळपासून संध्याकाळपर्यंत अन्न-पाणी न घेणे हे सोपे नाही; पण अल्लाहच्या आज्ञेने आपण ते पाळतो. या प्रक्रियेत इच्छांवर नियंत्रण ठेवण्याची सवय लागते.

जेव्हा माणूस आपल्या इच्छा आणि वासनांवर नियंत्रण ठेवू शकतो, तेव्हा त्याचे मन स्थिर होते. स्थिर मन म्हणजेच मनःशांतीचा पाया. रमजान आपल्याला शिकवतो की खरी ताकद शरीरात नसून मनावरच्या नियंत्रणात आहे.

 करुणा, दया आणि कृतज्ञता

रोजा ठेवताना भूक आणि तहान अनुभवताना गरिबांची आठवण येते. ज्यांना रोज पुरेसे अन्न मिळत नाही, त्यांच्या वेदना जाणवतात. त्यामुळे समाजात मदतीची भावना वाढते.

रमजानमध्ये जकात आणि सदका देण्याला विशेष महत्त्व आहे. गरजूंना मदत केल्याने मनात समाधान निर्माण होते. इतरांना आनंद देताना स्वतःलाही अंतःकरणातून शांती मिळते.

कृतज्ञता ही मनःशांतीची गुरुकिल्ली आहे. रमजान आपल्याला प्रत्येक छोट्या आशीर्वादाबद्दल अल्लाहचे आभार मानायला शिकवतो.

 विज्ञान आणि रोजा

वैज्ञानिक दृष्टीने पाहिले तर उपवासामुळे शरीरातील विषारी घटक कमी होतात. पचनसंस्थेला विश्रांती मिळते. इंटरमिटंट फास्टिंगप्रमाणे रोज्याचेही अनेक आरोग्यदायी फायदे आहेत.

उपवासामुळे मेंदूची एकाग्रता वाढते, तणाव कमी होतो आणि मानसिक स्पष्टता निर्माण होते. त्यामुळे मन अधिक शांत आणि प्रसन्न राहते.

म्हणूनच रमजान हा शरीर आणि मन दोन्हींच्या शुद्धीकरणाचा काळ आहे.

रमजानमध्ये कुटुंबातील सर्व सदस्य एकत्र सहरी आणि इफ्तार करतात. एकत्र नमाज अदा करतात. या सामूहिक वातावरणामुळे प्रेम, आपुलकी आणि ऐक्य वाढते.

कुटुंबातील सकारात्मक वातावरण हे देखील मनःशांतीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असते. रमजान ही नाती अधिक घट्ट करण्याची संधी आहे.

 अंतर्मनातील बदल

रमजान संपल्यानंतर जर आपल्या स्वभावात चांगला बदल झाला, वाईट सवयी कमी झाल्या, नमाज आणि चांगल्या कृती वाढल्या — तरच रमजानचा खरा लाभ मिळाला असे म्हणता येईल.

रोजा आपल्याला बाहेरून नव्हे तर आतून बदलतो. मनातील अहंकार, द्वेष आणि नकारात्मकता कमी करून प्रेम, संयम आणि शांती वाढवतो.

रमजानचे पवित्र रोजे हे केवळ धार्मिक कर्तव्य नसून आत्मशुद्धी, संयम, करुणा आणि कृतज्ञता शिकवणारी जीवनशाळा आहे.

जो व्यक्ती मनापासून रोजे ठेवतो, इबादत करतो आणि चांगल्या कृती करतो  त्याला केवळ अल्लाहची प्रसन्नता मिळत नाही, तर अंतःकरणातील खरी मनःशांतीही लाभते.

रमजान म्हणजे आत्म्याचा उत्सव, संयमाची साधना आणि मनःशांतीचा सुंदर प्रवास. 

नूरजहाँ फकृद्दिन शेख

गणेशगाव ता. माळशिरस