*करमाळा तालुका-- प्रतिनिधी*
*आलिम. शेख*
*टाइम्स 45 न्यूज मराठी*
नवरात्र म्हणजे नऊ दिवसांचा उत्सव, नऊ रूपांची आराधना आणि शक्तीची उपासना. घराघरांत घटस्थापना होते, मंदिरांमध्ये देवीच्या जयघोषाने वातावरण भक्तिमय होते आणि प्रत्येक मनात नव्या ऊर्जेचा संचार होतो. परंतु या उत्सवाचा खरा अर्थ केवळ देवीसमोर दिवा लावण्यात नाही; तर प्रत्येक स्त्रीच्या मनातील सामर्थ्याचा दिवा प्रज्वलित करण्यात आहे.
भारतीय संस्कृतीने स्त्रीकडे केवळ एका व्यक्ती म्हणून पाहिले नाही, तर तिला शक्तीचे स्वरूप मानले. दुर्गा म्हणजे धैर्य, सरस्वती म्हणजे ज्ञान, लक्ष्मी म्हणजे समृद्धी आणि अन्नपूर्णा म्हणजे ममत्व. स्त्रीच्या या विविध रूपांचा गौरव आपण नवरात्रात करतो. पण आजच्या काळात या गौरवाला कृतीची जोड देणे हीच खरी गरज आहे.
उत्सव बदलला… पण त्यामागची शक्ती जपली पाहिजे!
नवरात्र म्हणजे केवळ नऊ दिवसांचा उत्सव नाही; तो भारतीय संस्कृतीतील श्रद्धा, शक्ती, संस्कार आणि स्त्रीत्वाचा गौरव करणारा उत्सव आहे. काळ बदलला, समाज बदलला, जीवनशैली बदलली आणि त्यासोबत नवरात्र साजरे करण्याच्या पद्धतीतही मोठा बदल झाला. हा बदल केवळ स्वीकारण्याचा नाही, तर त्याला योग्य दिशा देण्याचा विचार करण्याची वेळ आली आहे.
पूर्वी नवरात्र म्हटले की घरात साधेपणाने घटस्थापना, देवीची पूजा, आरती, भजन, जप आणि शेजारच्या महिलांचे एकत्र येणे असे चित्र दिसत असे. उत्सवात सामूहिकता, साधेपणा आणि संस्कार यांना अधिक महत्त्व होते.
महिला एकत्र येऊन भोंडला, गरबा किंवा पारंपरिक खेळ खेळत. मुलांना देवीच्या कथा सांगितल्या जात. घरातील ज्येष्ठ व्यक्तींकडून परंपरा आणि संस्कृतीची माहिती पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचत असे.
त्या काळात साधने कमी होती; पण एकमेकांसाठी वेळ अधिक होता.
आज नवरात्राचे स्वरूप मोठ्या प्रमाणात बदलले आहे. मोठ्या प्रमाणावर गरबा-दांडिया, आकर्षक सजावट, विद्युत रोषणाई, विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि सोशल मीडियावरील उपक्रम यामुळे उत्सवाला आधुनिक रूप आले आहे.
डिजिटल माध्यमांमुळे नवरात्राचा संदेश काही क्षणांत हजारो लोकांपर्यंत पोहोचू शकतो. महिलांच्या कर्तृत्वावर आधारित कार्यक्रम, महिला उद्योजिकांचे सन्मान, सामाजिक उपक्रम, रक्तदान, आरोग्य तपासणी, जनजागृती अभियान अशा उपक्रमांमधून नवरात्राला सामाजिक आशयही मिळत आहे.
हा बदल निश्चितच सकारात्मक आहे.
मात्र प्रश्न असा आहे की, आपण उत्सवाचे बाह्य रूप वाढवत असताना त्याचा अंतर्भाव तर कमी करत नाही ना?
आज सजावट मोठी झाली, संगीत मोठे झाले, सोशल मीडिया पोस्ट वाढल्या; पण कधी कधी संवाद कमी झाला, साधेपणा कमी झाला आणि उत्सवातील संस्कारांचा भाग मागे पडला असे जाणवते.
माझ्या मते, नवरात्राने परंपरा सोडण्याची गरज नाही; उलट परंपरेला आधुनिक विचारांची जोड देण्याची गरज आहे.
देवीची पूजा करताना मुलींना शिक्षणाचे महत्त्व सांगूया.
गरबा-दांडिया करताना आरोग्य आणि व्यायामाचा संदेश देऊया.
महिलांचा सन्मान करताना त्यांच्या आर्थिक स्वावलंबनावर चर्चा करूया.
सांस्कृतिक कार्यक्रमांसोबत करिअर मार्गदर्शन, डिजिटल साक्षरता आणि आत्मविश्वासवाढीचे उपक्रम घेऊया.
पूर्वीच्या नवरात्रात साधेपणा आणि संस्कार होते; आजच्या नवरात्रात तंत्रज्ञान आणि व्यापकता आहे. पूर्वी उत्सवाची ऊर्जा परिसरापुरती मर्यादित होती; आज ती सोशल मीडियाच्या माध्यमातून जगभर पोहोचू शकते.
म्हणून “पूर्वी चांगले आणि आता वाईट” किंवा “आधुनिकता म्हणजे परंपरेचा विसर” असा सरळ निष्कर्ष काढण्याऐवजी आपण दोन्हींचा सुंदर समन्वय साधला पाहिजे.
पूर्वीची संस्कृती आणि आजची आधुनिकता,
पूर्वीचे संस्कार आणि आजचे विज्ञान,
पूर्वीची सामूहिकता आणि आजची डिजिटल जोडणी—
यांचा सुंदर संगम म्हणजे आधुनिक नवरात्र!
नवरात्रातील देवी आपल्याला केवळ शक्तीची आठवण करून देत नाही; ती आपल्याला अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याचे धैर्य, ज्ञानाचा स्वीकार, सकारात्मक विचार आणि समाजासाठी योगदान देण्याची प्रेरणा देते.
म्हणूनच यापुढील नवरात्र असे असावे की—
देवीच्या हातातील शस्त्रापेक्षा तिच्या विचारातील शक्ती मुलांना समजावी,
देवीच्या अलंकारांपेक्षा स्त्रीच्या कर्तृत्वाचा गौरव व्हावा,
गरब्याच्या तालासोबत सामाजिक परिवर्तनाची चाहूल ऐकू यावी
आणि उत्सव संपल्यानंतरही त्याचे संस्कार आपल्या आचरणात दिसावेत.
कारण खरा उत्सव तोच…
जो आपल्या चेहऱ्यावर आनंद आणतो,
मनात संस्कार रुजवतो,
विचारांना दिशा देतो
आणि समाजात सकारात्मक बदल घडवतो.
यंदाचे नवरात्र म्हणूनच परंपरेचा सन्मान, आधुनिकतेचा स्वीकार आणि स्त्रीशक्तीचा जागर करणारे ठरू दे!
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा