*कार्यकारी संपादक*
*एस. बी. तांबोळी*
*टाइम्स 45 न्यूज मराठी*
*मो:-8378081147*
*कार्यकारी संपादक*
----- :धरण उशाला असूनही कोरड घशाला, अशी विदारक परिस्थिती सध्या नीरा व भीमा नदीच्या परिसरात पाहायला मिळत आहे. उजनी धरण ९० टक्के भरलेले असतानाही भीमा नदीचे पात्र कोरडे पडल्याने शेतकरी व नागरिकांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. नीरा नदीचीही अशीच अवस्था झाली असून, नदीकाठच्या अनेक विहिरी, कूपनलिका आणि तलावांतील पाणीसाठा कमी होऊन काही जलस्रोत कोरडे पडले आहेत. त्यामुळे आगामी काळात पिण्याच्या पाण्यासह शेती आणि जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्न गंभीर होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
इंदापूर, माढा आणि माळशिरस तालुक्यांतील ग्रामीण भागात पाण्याची उपलब्धता हा कळीचा प्रश्न बनू लागला आहे. पावसाने ओढ दिल्याने जमिनीतील ओलावा कमी झाला आहे. त्याचा परिणाम शेती, पशुधन आणि ग्रामीण जनजीवनावर होण्याची शक्यता आहे. पाण्याचे नैसर्गिक स्रोत आटत चालल्याने शेतकऱ्यांना पिके जगविण्यासाठी उपलब्ध पाण्याचे नियोजन करावे लागत आहे.
उजनी धरण भरलेले, तरी नदीपात्र कोरडे! उजनी धरण हे सोलापूर जिल्ह्यासह पुणे जिल्ह्यातील अनेक भागांच्या शेती आणि पिण्याच्या पाण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे. मात्र, धरणात ११० TMC म्हणजे ९० टक्के एवढा पुरेसा पाणीसाठा असतानाही भीमा नदीच्या पात्रात पाणी दिसत नसल्याने नागरिकांकडून आश्चर्य व्यक्त केले जात आहे. नदीपात्र कोरडे पडल्यामुळे नदीकाठच्या गावांमधील पाणीपुरवठा, शेतीसाठी पाण्याची उपलब्धता आणि जनावरांच्या पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. धरणात पाणी असणे आणि नदीपात्रात पाणी उपलब्ध असणे या दोन वेगवेगळ्या बाबी आहेत. धरणातून नदीत पाणी सोडण्याचे नियोजन, पाण्याची मागणी, उपलब्ध साठ्याचे व्यवस्थापन आणि नदीपात्रातील पाण्याचा प्रवाह या बाबींवर नदीतील पाण्याची उपलब्धता अवलंबून असते. त्यामुळे नदीपात्र कोरडे पडण्यामागील नेमकी कारणे स्पष्ट करून संबंधित यंत्रणांनी परिस्थितीचा आढावा घेणे आवश्यक आहे.
तीस वर्षांनंतर भीमा नदी कोरडी पडल्याचे चित्र
भीमा नदीच्या पात्रात पाणी नसल्याचे चित्र तब्बल तीस वर्षांनंतर पाहायला मिळत असल्याची भावना स्थानिक जेष्ठ नागरिक शिवाजी बोडके, अशोक बोडके, बाजीराव मोहिते आदि व्यक्त करीत आहेत. नदीकाठच्या गावांसाठी भीमा नदी हा केवळ पाण्याचा स्रोत नसून शेती, पशुपालन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा आधार आहे. त्यामुळे नदी कोरडी पडल्याने भविष्यातील पाणीटंचाईची चिंता वाढली आहे. नीरा नदीच्या परिसरातही पाण्याची उपलब्धता कमी झाल्याने शेतकऱ्यांसमोर अडचणी निर्माण होत आहेत. पावसाचा अभाव, जमिनीतील घटता ओलावा आणि पाण्याच्या स्रोतांवरील वाढता ताण यामुळे परिस्थिती अधिक गंभीर होण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे.
विहिरी, कूपनलिका आणि तलाव आटले नदीपात्रातील पाणी कमी झाल्याचा परिणाम परिसरातील विहिरी, कूपनलिका आणि तलावांवरही जाणवू लागला आहे. अनेक ठिकाणी पाणीपातळी घटल्याने शेतीसाठी पाणी उपसण्यावर मर्यादा येत आहेत. तर पिण्याच्या पाण्यासाठीही नागरिकांना पर्यायी व्यवस्था करावी लागत आहे. शेतीसाठी पाणी उपलब्ध होत नसल्याने पिके वाचविण्याचे आव्हान शेतकऱ्यांसमोर उभे राहिले आहे. विशेषतः नदीच्या पाण्यावर अवलंबून असलेल्या पिकांना या परिस्थितीचा फटका बसण्याची शक्यता आहे. उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे आणि पिण्याच्या पाण्याला प्राधान्य देणे गरजेचे बनले आहे.
चारा टंचाईचेही सावट
पाण्याच्या संकटाबरोबरच जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्नही गंभीर होण्याची शक्यता आहे. पावसाअभावी हिरव्या चाऱ्याची उपलब्धता कमी झाल्यास पशुपालकांना जनावरांच्या संगोपनासाठी अडचणींचा सामना करावा लागू शकतो. दूध उत्पादनावरही त्याचा परिणाम होण्याची भीती आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी उपलब्ध चाऱ्याचे नियोजन करणे, मका व कडवळ यांसारख्या चारा पिकांची उपलब्धता वाढविण्याच्या उपाययोजना करणे आणि जनावरांसाठी पाणी व चाऱ्याची पर्यायी व्यवस्था करण्याची गरज व्यक्त होत आहे.
पाणी सोडण्याच्या नियोजनाकडे लक्ष
नीरा व भीमा नदीच्या परिसरातील पाणीटंचाईची संभाव्य तीव्रता लक्षात घेता प्रशासन आणि जलसंपदा विभागाने परिस्थितीचा तातडीने आढावा घ्यावा, अशी अपेक्षा केशव बोडके, अशोक बोडके, राहुल बागल, मुकूंद कांबळे, विशाल कांबळे, दत्तात्रय कोळी यांनी व्यक्त केली आहे. उजनी व वीर धरणांतील उपलब्ध पाणीसाठा, नदीपात्रातील पाण्याची स्थिती आणि स्थानिक पिण्याच्या पाण्याची गरज यांचा समन्वय साधून नियोजन करण्याची आवश्यकता आहे.
नदीपात्रात पाणी सोडण्याबाबत निर्णय घेताना पिण्याचे पाणी, शेती आणि पशुधनाच्या गरजांचा विचार करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. तसेच टंचाईग्रस्त गावांमध्ये पाणीपुरवठ्याचे नियोजन, आवश्यकतेनुसार टँकरची व्यवस्था आणि चारा उपलब्धतेबाबत उपाययोजना करण्याची गरज असल्याचे संतोष सूतार, विक्रम मोहिते, सुभाष बोडके, रणधीर मोहिते, नवनाथ वाळेकर, शशिकांत सुर्यवंशी आदिंनी केली आहे.
धरणात पाणी असूनही नदीपात्र कोरडे, विहिरी आटलेल्या आणि जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्न गंभीर होण्याची चिन्हे दिसत असल्याने नीरा-भीमा खोऱ्यातील नागरिकांचे लक्ष आता पावसाकडे आणि धरणातून पाणी सोडण्याच्या नियोजनाकडे लागले आहे. वेळीच उपाययोजना न झाल्यास आगामी काळात पाणीटंचाईचे संकट अधिक गडद होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
फोटो : १)उजनी धरणात पाणीसाठा असतानाही पाण्याअभावी कोरडे पडलेले भीमा नदीवरील टणू बंधारा.
२)सराटी येथील नीरा नदीवरील बंधारा कोरडा पडला आहे.
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा