मोबाईलचा वापर... काळाची गरज की विनाशाकडे वाटचाल?

 *करमाळा, तालुका --प्रतिनिधी*

*टाइम्स 45 न्यूज मराठी* 

 *मो:-9850686360*

आजच्या युगाला जर “मोबामोबाईलचा वापर... काळाची गरज की विनाशाकडे वाटचाल?

ईल आणि इंटरनेटचे युग” म्हटले तर ते चुकीचे ठरणार नाही. आज मोबाईल फोन मानवी जीवनाचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग बनला आहे. शिक्षण, व्यापार, माहिती, संपर्क आणि मनोरंजन — जीवनाच्या प्रत्येक क्षेत्रात मोबाईलने आपले स्थान निर्माण केले आहे. काही क्षणांत जगभरातील माहिती आणि संपर्क माणसाच्या हातात आले आहेत. निःसंशय मोबाईल ही एक मोठी सुविधा आहे; परंतु त्याचा अतिरेक झाल्यास हीच सुविधा गंभीर समस्येचे रूप धारण करते.

आज सोशल मीडियाचा वाढता प्रभाव तरुण पिढीच्या विचारसरणी, सवयी आणि जीवनशैलीत झपाट्याने बदल घडवत आहे. फेसबुक, इन्स्टाग्राम, यूट्यूब, टिकटॉक आणि इतर माध्यमांनी माणसाला एका आभासी जगात इतके गुंतवून ठेवले आहे की वेळ, जाणीव आणि संवेदनशीलता हळूहळू कमी होत चालली आहे. तरुण तासन्तास मोबाईलच्या पडद्यापुढे बसून राहतात; मात्र त्यांना आपल्या आयुष्यातील मौल्यवान वेळ वाया जात असल्याची जाणीवही होत नाही. सोशल मीडियामुळे दिखावा, क्षणिक प्रसिद्धी आणि निरर्थक स्पर्धा वाढत असून त्यातून मानसिक ताण, अस्वस्थता आणि न्यूनगंड वाढत आहे.

मोबाईलच्या अति वापराचा सर्वात मोठा दुष्परिणाम म्हणजे वाचन संस्कृतीत झालेली घट. पूर्वी लोक पुस्तके, वर्तमानपत्रे आणि ज्ञानपर चर्चांशी जोडलेले असत; परंतु आज सखोल वाचनाची जागा छोट्या व्हिडिओंनी आणि वरवरच्या माहितींनी घेतली आहे. तरुण पिढी अभ्यास आणि संशोधनापासून दूर जात आहे. पुस्तके जी माणसाच्या विचारांना, ज्ञानाला आणि व्यक्तिमत्त्वाला समृद्ध करतात, ती आज कपाटांत बंद होऊन राहिली आहेत. परिणामी बौद्धिक गुणवत्ता कमी होत आहे तसेच एकाग्रता आणि स्मरणशक्तीही दुर्बल होत आहे.

 त्याचप्रमाणे मोबाईलमुळे प्रत्यक्ष आणि जिव्हाळ्याच्या नात्यांवरही गंभीर परिणाम झाला आहे. पूर्वी कुटुंबातील सदस्य एकत्र बसून संवाद साधत, आनंद-दुःख वाटून घेत असत; परंतु आज प्रत्येकजण आपल्या मोबाईलमध्ये व्यस्त दिसतो. घरांमध्ये शांतता वाढत आहे आणि नात्यांमधील प्रेम, आपुलकी आणि जिव्हाळा कमी होत आहे. माणूस ऑनलाइन शेकडो लोकांशी जोडलेला असला तरी प्रत्यक्ष जीवनात तो एकाकीपणाचा शिकार होत आहे. मैत्री आणि नातीदेखील आता भावना आणि विश्वासाऐवजी स्टेटस आणि लाईक्सपुरती मर्यादित राहिली आहेत.

मोबाईलचे दुष्परिणाम केवळ मानसिक आणि सामाजिक जीवनापुरते मर्यादित नाहीत, तर त्याचा आरोग्यावरही गंभीर परिणाम होत आहे. सतत मोबाईल वापरल्यामुळे डोळ्यांचे विकार, डोकेदुखी, झोपेचा त्रास, मान आणि पाठदुखी यांसारख्या समस्या वाढत आहेत. रात्री उशिरापर्यंत मोबाईल वापरल्याने मानसिक शांतता नष्ट होते आणि माणूस सतत थकलेला जाणवतो. मुलांमध्ये शारीरिक हालचाली कमी होत असल्यामुळे लठ्ठपणा, आळस आणि विविध आजार वाढत आहेत.

इस्लाम आपल्याला संयम, वेळेचे महत्त्व आणि संतुलित जीवन जगण्याची शिकवण देतो. जी कोणतीही गोष्ट माणसाच्या वेळेचे, आरोग्याचे, ज्ञानाचे आणि नात्यांचे नुकसान करते, त्यापासून दूर राहणे आवश्यक आहे. मोबाईल स्वतःमध्ये वाईट नाही; त्याचा चुकीचा आणि अनावश्यक वापर हानिकारक आहे. जर मोबाईलचा उपयोग शिक्षण, धर्म, माहिती आणि सकारात्मक कार्यांसाठी केला गेला तर तो अत्यंत उपयुक्त साधन ठरू शकतो; पण जर तोच मोबाईल माणसाला उपासना, वाचन, कुटुंब आणि वास्तव जीवनापासून दूर नेत असेल, तर तो विनाशाचे कारण ठरतो.

आज गरज आहे ती मोबाईलच्या वापरात संतुलन निर्माण करण्याची. सोशल मीडियावर वेळ वाया घालवण्याऐवजी वाचन, उपासना, व्यायाम, कुटुंबासोबत वेळ घालवणे आणि प्रत्यक्ष नातेसंबंध मजबूत करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. पालकांनी मुलांच्या संगोपनाकडे विशेष लक्ष देऊन मोबाईल वापरण्याची मर्यादा निश्चित करावी. तरुणांनीदेखील आपल्या क्षमतांचा उपयोग सकारात्मक कार्यांसाठी करून आपले भविष्य उज्ज्वल आणि यशस्वी बनवावे.

शेवटी एवढेच म्हणता येईल की मोबाईल ही एक देणगीही आहे आणि एक परीक्षा देखील. त्याचा योग्य वापर माणसाला प्रगतीकडे नेऊ शकतो; तर चुकीचा वापर ज्ञान, आरोग्य, वेळ आणि नातेसंबंध यांच्या विनाशास कारणीभूत ठरू शकतो. म्हणूनच आपण मोबाईलला आपला सेवक बनवावे, स्वतः त्याचे गुलाम होऊ नये.

------***---------------- 

कबीर वाणी 

म मुस्लिम कबीर, लातूर

८२०८४३५४१४

alkabir786@gmail.com

-----------------------------------