*तुळजापूर–औसा राष्ट्रीय महामार्गावरील टोल नाका चालकाकडून करारातील व कायद्यानुसार आवश्यक नागरी सुविधा न पुरविल्याने कायदेशीर कार्यवाही करावी--- शिवसेना धाराशिव जिल्हा उपप्रमुख "शाम पवार" यांची मागणी*

 *मुख्य संपादक* 

*टाइम्स 45 न्यूज मराठी* 

 *मो:-9730867448*

तुळजापूर–औसा राष्ट्रीय महामार्गावरील टोल नाका चालकाकडून करारातील व कायद्यानुसार आवश्यक नागरी सुविधा न पुरविल्याने कायदेशीर कार्यवाही करावी अशी मागणी शिवसेना धाराशिव जिल्हा उपप्रमुख श्याम पवार यांनी निवेदनाद्वारे प्रकल्प संचालक राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण परियोजना कार्यालय भारद्वाज व्यंकटाद्री नगर आयोध्या नगरी मालेगाव रोडला नांदेड यांच्या कडे केली आहे

 याबाबत निवेदनाद्वारे केलेली मागणी अशी की

तुळजापूर–औसा राष्ट्रीयकृत महामार्गावर अतिक्रमण हटविण्याची कारवाई करण्यात आली आहे. मात्र सदर मार्गावरील टोल नाका चालकाकडून प्रवाशांना करारनाम्यानुसार व कायद्यानुसार आवश्यक सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जात नाहीत. टोल वसुली ही केवळ महसूल गोळा करण्यासाठी नसून, त्याबदल्यात प्रवाशांना काही मूलभूत सुविधा देणे बंधनकारक आहे. परंतु प्रत्यक्षात खालील सुविधा उपलब्ध नाहीत:

करार व कायद्याप्रमाणे टोल नाका चालकाच्या बंधनकारक सुविधा: -

 स्वच्छ व वापरण्यायोग्य शौचालय सुविधा. 

 पिण्याच्या पाण्याची सोय.

 प्राथमिक उपचार (First Aid) व आपत्कालीन वैद्यकीय मदत.

 रस्त्यावरील प्रकाश व्यवस्था (Lighting).

 वाहतूक नियंत्रण व सुरक्षा उपाय.

 तक्रार नोंदणी प्रणाली (Complaint Register / Helpline)

 अग्निशामक यंत्रणा (Fire Safety Equipment)

 वाहनांसाठी विश्रांती क्षेत्र (Lay-bys / Rest Area)

 टोल दर व नियमांची स्पष्ट माहिती फलक

 अपंग व्यक्तींसाठी आवश्यक सुविधा

वरील सुविधा राष्ट्रीय महामार्ग शुल्क (निर्धारण व संकलन) नियम, 2008 तसेच संबंधित करारनाम्यात नमूद आहेत. National Highways Authority of India (NHAI) चा Model Concession Agreement (MCA) राष्ट्रीय महामार्ग शुल्क (निर्धारण व संकलन) नियम, 2008 रस्ते वाहतूक व महामार्ग मंत्रालय (MoRTH) मार्गदर्शक तत्त्वे.

1) मूलभूत नागरी सुविधा (Toll Plaza)- 

• पुरुष व महिलांसाठी स्वतंत्र स्वच्छ शौचालये. 

• पिण्याच्या स्वच्छ पाण्याची सोय. 

• स्वच्छता राखण्यासाठी कचरापेट्या.

• २४x७ प्रकाश व्यवस्था (गरजेनुसार). 

• आच्छादित प्रतीक्षा जागा.

2) आपत्कालीन व वैद्यकीय सुविधा-

• पूर्ण सुसज्ज प्राथमिक उपचार पेटी (First Aid)

• रुग्णवाहिका (Ambulance) – तत्काळ उपलब्ध / ऑन-कॉल

• आपत्कालीन संपर्क क्रमांक स्पष्ट दर्शविणे

• जवळच्या रुग्णालयाशी करार (Tie-up)

• क्रेन / ब्रेकडाउन वाहन सेवा

3) वाहतूक नियंत्रण व सुरक्षितता-

• स्पष्ट लेन मार्किंग व दिशादर्शक फलक

• टोलजवळ वेग नियंत्रण उपाय

• रिफ्लेक्टिव्ह बोर्ड / चेतावणी चिन्हे

• वाहतूक कर्मचारी (Traffic Marshals)

• CCTV कॅमेरे

4) अग्निसुरक्षा व आपत्ती व्यवस्थापन

• कार्यरत अग्निशामक यंत्रे

• कर्मचाऱ्यांना आपत्कालीन प्रशिक्षण

• आपत्कालीन परिस्थितीत प्रतिसाद योजना

5) पारदर्शकता व नागरिकांचे अधिकार

• टोल दरांचे फलक स्पष्ट दिसतील असे

• सवलतधारकाची माहिती दर्शविणे

• शुल्क अधिसूचना (Notification) उपलब्ध ठेवणे

• तक्रार नोंद वही / हेल्पलाईन

• संपर्क क्रमांक स्पष्टपणे दर्शविणे

6) दिव्यांगांसाठी सुविधा

• दिव्यांगांसाठी सुलभ प्रवेश (Accessibility)

• आवश्यक असल्यास व्हीलचेअर सुविधा

7) विश्रांती व पार्किंग सुविधा

• ले-बाय (Lay-bys) / पार्किंग जागा

• ट्रकसाठी स्वतंत्र पार्किंग

• प्रवाशांसाठी विश्रांती जागा

8) महामार्ग देखभाल जबाबदारी - सवलतधारक फक्त टोल गोळा करणारा नसून-

• रस्त्यावर खड्डे नसणे (Pothole-free road)

• योग्य ड्रेनेज व्यवस्था

• शोल्डर व मिडियन देखभाल

• वेळेत दुरुस्ती करणे

9) तंत्रज्ञान व टोल संचालन

• FASTag प्रणाली लागू करणे

• इलेक्ट्रॉनिक टोल वसुली

• वाहनांची रांग कमी ठेवणे (Queue management)

कायदेशीर आधार :-

वरील सर्व जबाबदाऱ्या खालील कायद्यांमधून येतात:-

राष्ट्रीय महामार्ग शुल्क नियम, 2008 Model Concession Agreement (MCA) न्यायालयीन निर्देश (उदा. अनिल वड्डेपल्लीवार यांनी दाखल केलेली जनहित याचिका)

 “टोल हा सेवा शुल्क आहे, कर नाही — त्यामुळे सेवा देणे बंधनकारक आहे.

कायदेशीर संदर्भ:-  

नागपूर उच्च न्यायालय येथे अनिल वड्डेपल्लीवार यांनी दाखल केलेल्या जनहित याचिकेमध्येही टोल नाक्यांवरील सुविधा व नागरिकांच्या हक्कांबाबत स्पष्ट निर्देश देण्यात आले आहेत.

NH-361 (तुळजापूर–औसा मार्ग) वरील टोल नाका चालक/सवलतधारक यांची कर्तव्ये, कायदे व करारांनुसार निश्चित केली आहेत:- 

मागण्या:-

 संबंधित टोल नाका चालकावर तात्काळ कारवाई करण्यात यावी.

 सर्व आवश्यक सुविधा त्वरित उपलब्ध करून देण्याचे आदेश द्यावेत.

 कराराचे उल्लंघन केल्याबद्दल दंडात्मक कारवाई करावी.

 नियमित तपासणी व देखरेख यंत्रणा सुरू करावी.

तरी वरील प्रमाणे लवकरात लवकर कायदेशीर कारवाई करुन संबंधीत टोलनाका चालकावर योग्यती दंडात्मक कार्यवाही करण्यात यावी अन्यथा या विरोधात लोकशाही मार्गाने तिव्र आंदोलन छेडले जाईल व होणाऱ्या परिनामास आपण स्वत: जबाबदारा राहाल याची नोंद घ्यावी ही विनंती.     आपला,l शाम पवार 

माहीतीस्तव व योग्यत्या कार्यवाहीस्तव:-         

1) मा. श्री. ओमप्रकाश राजेनिंबाळकर, खासदार, धाराशिव. 

2) मा. जिल्हाधिकारी साहेब, जिल्हाधिकारी कार्यालय धाराशिव. 

3) मा. कार्यकारी अभियंता / संबंधित प्राधिकरण, राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण (NHAI) / सार्वजनिक 

   बांधकाम विभाग.